Heide zonder hekken

Schaapskudde van het Holtingerveld nabij het Hunehuis

Het was op een hete dag in augustus toen, net als op bijna alle andere dagen in het jaar, een kudde Drentse heideschapen bovenop de Havelterberg over een uitgesleten zandpad ons tegemoet liep. Een paar duizend hoefjes wierpen het droge zand hoog de lucht in, terwijl ze ons bijna rennend passeerden; ze roken vast de droge heide en het heerlijke gras dat op hen wachtte.

Nu er weer wolven zwerven door het prachtige Drentse landschap, zie je de meeste schapen langzaam maar zeker verdwijnen achter steeds hogere afrasteringen. De schaapskuddes blijven echter, bewaakt door hond en herder, hun rondjes lopen over de heide. Al eeuwenlang, maar met één verschil. De kudde slaapt nu ’s nachts in één grote schaapskooi, terwijl tot in de jaren vijftig de schepers met hun markekudden nog over de Drentse heidevelden trokken en de schapen – veilig voor de wolf – sliepen in de verschillende keuterboerderijtjes op de es. Iedere ochtend verzamelden de dieren zich dan weer op de brink.

Schaap veilig in de schaaskooi van Lhee. 

Ik fantaseer wel eens dat we weer die kant op zouden moeten. Laten we, in plaats van miljoenen euro’s uit te geven aan afrasteringen, dit geld investeren in meer rondtrekkende schaapskuddes die de heide begrazen. Het beroep van herder spreekt velen aan, maar om het fulltime te zijn is slechts voor weinigen weggelegd.

Toch zou het kunnen. Want juist nu staat de Drentse heide voor een keuze: zetten we steeds stevigere muren neer tussen natuur en landbouw, of kiezen we voor een landschap dat beweegt, graast en ademt zoals het eeuwenlang heeft gedaan? De schaapherder zou daarin zomaar weer een centrale rol kunnen spelen. Niet alleen als hoeder van een kudde, maar als beheerder van biodiversiteit, verhalenbewaker en gids van het oude landschap.

Draagvlak krijg je echter alleen als we het beroep opnieuw durven opbouwen: met goede opleidingen, vaste contracten, betaalbaar wonen in de buurt van de heide en ruimte voor jonge herders om het vak echt te leren. Misschien hebben we wel niet mínder, maar juist méér herders nodig — mensen die de heide kennen zoals een timmerman hout kent. Mensen die het ritme van het landschap horen.

Want hoe je het ook wendt of keert: de heide heeft hoeders nodig. Geen hekken.

Herder met hond